Сергей Чавайн: различия между версиями
Андрей (обсуждение | вклад) |
м (Замена текста РУВИКИ-ште на Мегавикиште) |
||
| (не показано 19 промежуточных версий 2 участников) | |||
| Строка 31: | Строка 31: | ||
== Основные произведения == | == Основные произведения == | ||
* Марий калыкын тошто годсо илышыже : ойлымаш, почеламут сб. [Из прошлого народа мари : сб. рассказов, и стихов]. Казань, 1908. 32 с. | * Марий калыкын тошто годсо илышыже: ойлымаш, почеламут сб. [Из прошлого народа мари: сб. рассказов, и стихов]. Казань, 1908. 32 с. | ||
* Кумшо марла книга : учеб.-хрестоматий [Третья марийская книга : учеб.-хрестоматия]. Казань, 1910. 280 с. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVTURhYXlNUVd2TW8/view Кумшо марла книга: учеб.-хрестоматий <nowiki>[Третья марийская книга: учеб.-хрестоматия]</nowiki>. Казань, 1910. 280 с.] | ||
* Йыланда : рассказ. Казань, 1919. | * Йыланда: рассказ. Казань, 1919. | ||
* Язык гыч язык сулыш : ойлымаш [Грехи искупил грехом : рассказ]. Казань, 1920. 24 с. | * Язык гыч язык сулыш: ойлымаш [Грехи искупил грехом: рассказ]. Казань, 1920. 24 с. | ||
* Шем пыл шула, кече лектеш : ончыктымаш [Черное облако расходится, всходит солнце : пьеса]. Казань, 1920. 24 с. | * Шем пыл шула, кече лектеш: ончыктымаш [Черное облако расходится, всходит солнце: пьеса]. Казань, 1920. 24 с. | ||
* Автономий : ончыктымаш [Автономия : пьеса]. Казань, 1921. 8 с. | * Автономий: ончыктымаш [Автономия: пьеса]. Казань, 1921. 8 с. | ||
* У саска: почеламут-шамыч [Новые плоды : стихи]. Казань, 1921. 32 с. | * У саска: почеламут-шамыч [Новые плоды: стихи]. Казань, 1921. 32 с. | ||
* Вувер : йомак [Ведьма : сказка]. Казань, 1921. 16 с. | * Вувер: йомак [Ведьма: сказка]. Казань, 1921. 16 с. | ||
* Изи икшыве-шамычлан лудшаш тӱҥалтыш лукмаш [Книга для чтения детей младшего возраста] / С.Г. Чавайн, В.Сави. Казань, 1921. 16 с. | * Изи икшыве-шамычлан лудшаш тӱҥалтыш лукмаш [Книга для чтения детей младшего возраста] / С.Г. Чавайн, В.Сави. Казань, 1921. 16 с. | ||
* У мланде : ончык лийшаш нерген ойлымаш [Новая земля : рассказ]. Краснококшайск, 1922. 32 с. | * У мланде: ончык лийшаш нерген ойлымаш [Новая земля: рассказ]. Краснококшайск, 1922. 32 с. | ||
* Кайык лудо : кок кыдежан койдарчык [Дикая утка : комедия]. Краснококшайск, 1923. 40 с. | * Кайык лудо: кок кыдежан койдарчык [Дикая утка: комедия]. Краснококшайск, 1923. 40 с. | ||
* Аракан кочыжо : кок кыдежан койдарчык [Горечь водки : комедия]. М., 1925. 36 с. | * Аракан кочыжо: кок кыдежан койдарчык [Горечь водки: комедия]. М., 1925. 36 с. | ||
* У мланде : ончыктымаш [Новая земля : пьеса]. М., 1925. 52 с. | * У мланде: ончыктымаш [Новая земля: пьеса]. М., 1925. 52 с. | ||
* Икшыве-влаклан лудшашлык книга : тӱрлӧ ойлымаш [Рассказы для детей]. Йошкар-Ола, 1926. 24 с. | * Икшыве-влаклан лудшашлык книга: тӱрлӧ ойлымаш [Рассказы для детей]. Йошкар-Ола, 1926. 24 с. | ||
* Окавий : тошто еҥ ойлымаш гыч [Окавий : повесть из прошлого]. Йошкар-Ола, 1926. 32 с. | * Окавий: тошто еҥ ойлымаш гыч [Окавий: повесть из прошлого]. Йошкар-Ола, 1926. 32 с. | ||
* Ямблат кӱвар : тошто марий илышым ойлымо [Ямблатов мост : повесть]. М., 1926. 64 с. | * Ямблат кӱвар: тошто марий илышым ойлымо [Ямблатов мост: повесть]. М., 1926. 64 с. | ||
* Шӱдӧ теҥге олно : пьеса // У вий. 1927. № 1. С. 11—24. | * [https://drive.google.com/file/d/1r4zrjbgSYlixMH8mNXdVtHgYoMvH4_zO/view Шӱдӧ теҥге олно: пьеса // У вий. 1927. № 1. С. 11—24.] | ||
* Мӱкш отар : ончыктымаш // У вий. 1928. № 5—6. С. 1—46. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVZHVHZWVWaENpMDQ/view Мӱкш отар: ончыктымаш // У вий. 1928. № 5—6. С. 1—46.] | ||
* Октябрь : поэма. Козьмодемьянск, 1928. 48 с. | * Октябрь: поэма. Козьмодемьянск, 1928. 48 с. | ||
* Дезертир-влак: повесть // У вий. 1929. № 7. С. 29—38 ; № 10. С. 31—36; № 11. С. 15—18 ; № 13. С. 14—18. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVWEhvTl9KZ1FaUTg/view Дезертир-влак: повесть // У вий. 1929. № 7. С. 29—38;] [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVUE0yVXZZR0VfdWc/view № 10. С. 31—36;] [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVOWd2eTdMNGEtaTA/view № 11. С. 15—18;] [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVMHhKZzU0N2tZTFE/view № 13. С. 14—18.] | ||
* Шурно погымо кампаний : ик кыдежан мыскара [Кампания хлебозаготовок : комедия]. Йошкар-Ола, 1930. 12 с. | * Шурно погымо кампаний: ик кыдежан мыскара [Кампания хлебозаготовок: комедия]. Йошкар-Ола, 1930. 12 с. | ||
* Кӧн верч? Кугуяр : революц. драма [За кого? : революц. драма]. Йошкар-Ола, 1930. 60 с. | * Кӧн верч? Кугуяр: революц. драма [За кого?: революц. драма]. Йошкар-Ола, 1930. 60 с. | ||
* Илыше вӱд: драма [Живая вода : драма]. Йошкар-Ола, 1930. 80 с. | * Илыше вӱд: драма [Живая вода: драма]. Йошкар-Ола, 1930. 80 с. | ||
* Тӱҥалтыш литератур книга [Руководство для начинающих писателей]. Йошкар-Ола, 1931. 52 с. | * Тӱҥалтыш литератур книга [Руководство для начинающих писателей]. Йошкар-Ола, 1931. 52 с. | ||
* Семон ден Джон : очерк // У вий. 1931. № 9. С. 4—20. | * [https://drive.google.com/file/d/11lFN3lIRO8ZeSe8OtxTa_uOdTDULPPD4/view Семон ден Джон: очерк // У вий. 1931. № 9. С. 4—20.] | ||
* Чодыра лӱшка // У вий. 1931. № 6. С. 16—33; № 7—8. С. 4—15. | * [https://drive.google.com/file/d/166b05fHBfujjUHq_CtbQKg4PCiHtndaw/view Чодыра лӱшка // У вий. 1931. № 6. С. 16—33; № 7—8. С. 4—15.] | ||
* Чодыра завод: пьеса // У вий. 1932. № 8—9. С. 11—21. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVeDkxOHR0Z29fYjQ/view Чодыра завод: пьеса // У вий. 1932. № 8—9. С. 11—21.] | ||
* Штурм : очерк // У вий. 1932. № 3—4. С. 6—16. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVUmRPb1Y2N05faHc/view Штурм: очерк // У вий. 1932. № 3—4. С. 6—16.] | ||
* Элнетыште : очерк // У вий. 1932. № 5—6. С. 26—30. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVZXpDSU9EQTAyWEU/view Элнетыште: очерк // У вий. 1932. № 5—6. С. 26—30.] | ||
* Мӱкш отар : драма [Пасека : драма]. Йошкар-Ола, 1933. 88 с. | * Мӱкш отар: драма [Пасека: драма]. Йошкар-Ола, 1933. 88 с. | ||
* Марий рота: пьеса | * [https://drive.google.com/file/d/1Mqf5XySrSpViTl1pF1zZJ34xfdSoPU7n/view Марий рота: пьеса // У вий. 1934. № 2—3. С. 30—64.] | ||
* Акпатыр : тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр : историческая драма]. Йошкар-Ола, 1935. 72 с. | * Акпатыр: тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр: историческая драма]. Йошкар-Ола, 1935. 72 с. | ||
* Ойпого : ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. М., 1935. 192 с. | * Ойпого: ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. М., 1935. 192 с. | ||
* Ойпого : ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. Йошкар-Ола, 1957. 336 с. | * Ойпого: ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. Йошкар-Ола, 1957. 336 с. | ||
* Акпатыр : ныл кыдежан драма // У вий. 1935. № 4. С. 40—47. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVZ1FLM243dndrbjQ/view Акпатыр: ныл кыдежан драма // У вий. 1935. № 4. С. 40—47.] | ||
* Илыше вӱд: драма // У вий. 1935. № 11—12. С. 22—52. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVLTAzSktQTjdRcWM/view Илыше вӱд: драма // У вий. 1935. № 11—12. С. 22—52.] | ||
* Оксатул : койдарчык // У вий. 1936. № 1. С. 9—21. | * [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVWmV0eEp0R2pOTnc/view Оксатул: койдарчык // У вий. 1936. № 1. С. 9—21.] | ||
* Элнет : роман. М., 1936. 176 с. | * Элнет: роман. М., 1936. 176 с. | ||
* Чодыраште [В лесу] / С. Чавайн, В. Сапаев, В. Орлов. Йошкар-Ола, 1957. 12 с. | * Чодыраште [В лесу] / С. Чавайн, В. Сапаев, В. Орлов. Йошкар-Ола, 1957. 12 с. | ||
* Элнет : роман. Йошкар-Ола, 1958. 132 с. | * Элнет: роман. Йошкар-Ола, 1958. 132 с. | ||
* Йоча-влаклан : ойлымаш ден почеламут-вл. [Детям : стихи и рассказы]. Йошкар-Ола, 1958. 36 с. | * Йоча-влаклан: ойлымаш ден почеламут-вл. [Детям: стихи и рассказы]. Йошкар-Ола, 1958. 36 с. | ||
* Сылнымутан произведений-влак : вич том дене лектеш [Собр. сочинений в 5-ти т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий. 1967. 272 с.; 2-шо т.: Проза, публицистика. 1967. 296 с.; 3-шо т.: Элнет: роман. 1967. 332 с.; 4-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 264 с.; 5-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 344 с. | * Сылнымутан произведений-влак: вич том дене лектеш [Собр. сочинений в 5-ти т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий. 1967. 272 с.; 2-шо т.: Проза, публицистика. 1967. 296 с.; 3-шо т.: Элнет: роман. 1967. 332 с.; 4-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 264 с.; 5-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 344 с. | ||
* Акпатыр : тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр : историческая драма]. Йошкар-Ола, 1977. 208 с. | * Акпатыр: тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр: историческая драма]. Йошкар-Ола, 1977. 208 с. | ||
* Возымыжо кум том дене лукталтеш [Собр. сочинений в 3-х т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий, проза. 1980. 320 с.; 2-шо т.: Публицистика, очерк, пьеса-влак. 1980. 376 с. ; 3-шо т. : Пьеса-влак ; Элнет : роман. 1981. 428 с. | * Возымыжо кум том дене лукталтеш [Собр. сочинений в 3-х т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий, проза. 1980. 320 с.; 2-шо т.: Публицистика, очерк, пьеса-влак. 1980. 376 с.; 3-шо т.: Пьеса-влак; Элнет: роман. 1981. 428 с. | ||
* Акпатыр : драма // Кугу толкын : Марий драматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 13—54. | * Акпатыр: драма // Кугу толкын: Марий драматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 13—54. | ||
* Кеҥеж эр: почеламуг-вл. [Летнее утро: стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | * Кеҥеж эр: почеламуг-вл. [Летнее утро: стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | ||
* Памаш : ойлымаш-вл. [Родник: рассказы). Йошкар-Ола, 1990. 48 с. | * Памаш: ойлымаш-вл. [Родник: рассказы). Йошкар-Ола, 1990. 48 с. | ||
* Ото : почеламут [Роща: стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 72 с.; 1998. 76 с. | * [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPTHVlT1p1NjhOa3c/view Ото: почеламут <nowiki>[Роща: стихи]</nowiki>. Йошкар-Ола, 1988. 72 с.; 1998. 76 с.] | ||
* Чумырен лукмо ойпого : 3 том дене лектеш [Собр. сочинений в 3- | * Чумырен лукмо ойпого: 3 том дене лектеш [Собр. сочинений в 3-х т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: почеламут, поэме, повесть, ойлымаш, легенде, мыскара. 2008. 336 с. | ||
== В переводе на другие языки == | == В переводе на другие языки == | ||
* Тетявлӓлан : шайыштмашвлӓ дӓ лыдышвлӓ [Детям : стихи и рассказы] / Г.Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1959. 36 с. | * Тетявлӓлан: шайыштмашвлӓ дӓ лыдышвлӓ [Детям: стихи и рассказы] / Г. Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1959. 36 с. | ||
* Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. Йошкар-Ола, 1959. 104 с. | * Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. Йошкар-Ола, 1959. 104 с. | ||
* То же / пер. на рус. В. | * То же / пер. на рус. В. Муравьёва. Йошкар-Ола, 1966. 260 с. | ||
* Я песни новые пою: стихотворений и поэмы. Йошкар-Ола, 1968. 88 с. | * Я песни новые пою: стихотворений и поэмы. Йошкар-Ола, 1968. 88 с. | ||
* Элнет: роман / пер. на рус. В. | * Элнет: роман / пер. на рус. В. Муравьёва. М., 1972. 272 с.; М., 1975. 272 с.; Йошкар-Ола, 1981. 256 с.; [https://drive.google.com/file/d/0B8J3HqxXbH7NazY1X0FVcVhSSVE/view Йошкар-Ола, 1988. 256 с.] | ||
* Кӓнгӹж ирок : почеламут-вл. [Летнее утро : стихи] / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | * Кӓнгӹж ирок: почеламут-вл. [Летнее утро: стихи] / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | ||
* Летнее утро : стихи / пер. на рус. А. Спиридонова. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | * Летнее утро: стихи / пер. на рус. А. Спиридонова. Йошкар-Ола, 1988. 16 с. | ||
* Ото: почеламут [Роша: стихи] / пер. на 45 яз. Йошкар-Ола, 1988. 72 с. Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. М., 1989. 240 с. Элнет : роман / Г.Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1990. 256 с. | * [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPTHVlT1p1NjhOa3c/view Ото: почеламут <nowiki>[Роша: стихи]</nowiki> / пер. на 45 яз. Йошкар-Ола, 1988. 72 с.] | ||
* Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. М., 1989. 240 с. | |||
* [https://drive.google.com/file/d/0B8J3HqxXbH7NazY1X0FVcVhSSVE/view Элнет: роман / Г. Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1990. 256 с.] | |||
== Театральные постановки == | == Театральные постановки == | ||
* Автономий [Автономия]. (Мар. театр) 1921. | * Автономий [Автономия]. (Мар. театр) 1921. | ||
* Кайыклудо [Дикая утка : комедия]. (Мар. театр) 1922. | * Кайыклудо [Дикая утка: комедия]. (Мар. театр) 1922. | ||
* Пудыранчык Эрмак [Мятежный Ермак]. (Мар. театр) 1922. | * Пудыранчык Эрмак [Мятежный Ермак]. (Мар. театр) 1922. | ||
* Ямблат кӱвар [Ямблатов мост : драма]. (Мар. театр) 1923, 1927. | * Ямблат кӱвар [Ямблатов мост: драма]. (Мар. театр) 1923, 1927. | ||
* Мӱкш отар [Пасека : музыкальная драма]. (Мар. театр) 1928, 1933, 1956, 1967, 1972, 1988, 2007. | * Мӱкш отар [Пасека: музыкальная драма]. (Мар. театр) 1928, 1933, 1956, 1967, 1972, 1988, 2007. | ||
* Кугуяр : драма. (Мар. театр) 1929. | * Кугуяр: драма. (Мар. театр) 1929. | ||
* Илыше вӱд [Живая вода : драма]. (Мар. театр) 1929, 1968. | * Илыше вӱд [Живая вода: драма]. (Мар. театр) 1929, 1968. | ||
* Чодыра завод [Лесной завод : драма]. (Мар. театр) 1932. | * Чодыра завод [Лесной завод: драма]. (Мар. театр) 1932. | ||
* Марий рото [Марийская рота : драма]. (Мар. театр) 1934, 1957. | * Марий рото [Марийская рота: драма]. (Мар. театр) 1934, 1957. | ||
* Акпатыр : историческая драма. (Мар. театр) 1935, 1956, 1987. | * Акпатыр: историческая драма. (Мар. театр) 1935, 1956, 1987. | ||
* Оксатул [Клад : водевиль]. (Мар. театр) 1936. | * Оксатул [Клад: водевиль]. (Мар. театр) 1936. | ||
* Элнет : музыкальная драма. (Мар. театр) 1965. | * Элнет: музыкальная драма. (Мар. театр) 1965. | ||
== Литература о жизни и творчестве == | == Литература о жизни и творчестве == | ||
* Казанцев Ф. С.Чавайнын творчество корныжо : пӱтынь творчествым лончылымо опыт. Йошкар-Ола, 1936. 72 с. | * Казанцев Ф. С. Чавайнын творчество корныжо: пӱтынь творчествым лончылымо опыт. Йошкар-Ола, 1936. 72 с. | ||
* Асылбаев А. С.Г. Чавайн : илышыж ден творчествыже. Йошкар-Ола, 1959. 240 с. | * Асылбаев А. С.Г. Чавайн: илышыж ден творчествыже. Йошкар-Ола, 1959. 240 с. | ||
* Асылбаев А. Сергей Чавайн : очерк жизни и творчества. Йошкар-Ола, 1963. 144 с. | * Асылбаев А. Сергей Чавайн: очерк жизни и творчества. Йошкар-Ола, 1963. 144 с. | ||
* Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн : жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1968. 32 с. | * Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн: жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1968. 32 с. | ||
* Патрушев А. С. Чавайн в Казани : очерк. Йошкар-Ола, 1973. 48 с. | * Патрушев А. С. Чавайн в Казани: очерк. Йошкар-Ола, 1973. 48 с. | ||
* Казаков М. Марий мурпашаште ачаже // Шонымо ой. Йошкар-Ола, 1973. С. 107—112. | * Казаков М. Марий мурпашаште ачаже // Шонымо ой. Йошкар-Ола, 1973. С. 107—112. | ||
* Краткая лит. энциклопедия. Т. 8. М., 1975. С. 420—421. | * Краткая лит. энциклопедия. Т. 8. М., 1975. С. 420—421. | ||
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1976. С. 282-289. | * [https://drive.google.com/file/d/1DCfkkLJ-vg5MDkERiLvg1PBAI_er2skP/view Писатели Марийской АССР: биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1976. С. 282-289.] | ||
* Калык шӱмыштӧ : Сергей Григорьевич Чавайн нерген шарнымаш страница-вл. Йошкар-Ола, 1978. 136 с. | * Калык шӱмыштӧ: Сергей Григорьевич Чавайн нерген шарнымаш страница-вл. Йошкар-Ола, 1978. 136 с. | ||
* БСЭ. Т. 28. М., 1978. С. 614. | * БСЭ. Т. 28. М., 1978. С. 614. | ||
* Сергей Григорьевич Чавайн : фотоальбом / Г.С. Чавайн ямдылен. Йошкар-Ола, 1979. 96 с. | * Сергей Григорьевич Чавайн: фотоальбом / Г.С. Чавайн ямдылен. Йошкар-Ола, 1979. 96 с. | ||
* Сергей Чавайн / сост. 3.М. Коновалова. Йошкар-Ола, 1982. 12 с. | * Сергей Чавайн / сост. 3.М. Коновалова. Йошкар-Ола, 1982. 12 с. | ||
* Казаков М. С.Г. Чавайн нерген : кӱчык шарнымаш // Поэтын поянлыкше. Йошкар-Ола, 1984. С. 100—104. | * Казаков М. С.Г. Чавайн нерген: кӱчык шарнымаш // Поэтын поянлыкше. Йошкар-Ола, 1984. С. 100—104. | ||
* Коряков К. Калыкын чын эргыже / Нигунамат огыт мондалт. Йошкар-Ола, 1986. С. 3—68. | * Коряков К. Калыкын чын эргыже / Нигунамат огыт мондалт. Йошкар-Ола, 1986. С. 3—68. | ||
* Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн : жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1987. 48 с. | * Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн: жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1987. 48 с. | ||
* Сергей Чавайн // Кугу толкын. Йошкар-Ола, 1987. С. 11—12. | * Сергей Чавайн // Кугу толкын. Йошкар-Ола, 1987. С. 11—12. | ||
* Лит. энциклопедический словарь. М., 1987. С. 743. | * Лит. энциклопедический словарь. М., 1987. С. 743. | ||
* Иванов И. С. Чавайнын йоча ойпогыжо. Йошкар-Ола, 1988. 12 с. | * Иванов И. С. Чавайнын йоча ойпогыжо. Йошкар-Ола, 1988. 12 с. | ||
* Певец народа : воспоминания и документальные очерки о С.Г. Чавайне / сост. К. Васин. Йошкар-Ола, 1988. 200 с. | * [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPcGswNmhmR2M0UEE/view Певец народа: воспоминания и документальные очерки о С.Г. Чавайне / сост. К. Васин. Йошкар-Ола, 1988. 200 с.] | ||
* Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1988. С. 284-296. | * [https://drive.google.com/file/d/15mWseVU1aE94YCDdDzW477dg0PzxBoLg/view Писатели Марийской АССР: биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1988. С. 284-296.] | ||
* По памятным местам С.Г. Чавайна : фотоальбом / сост. М. Матукова. Йошкар-Ола, 1988. 48 с. | * По памятным местам С.Г. Чавайна: фотоальбом / сост. М. Матукова. Йошкар-Ола, 1988. 48 с. | ||
* С.Г. Чавайн // История марийской литературы. Йошкар-Ола, 1989. С. 157—173. | * С.Г. Чавайн // История марийской литературы. Йошкар-Ола, 1989. С. 157—173. | ||
* Живое наследие. Йошкар-Ола, 1992. 144 с. | * Живое наследие. Йошкар-Ола, 1992. 144 с. | ||
* Иванов И . С.Г. Чавайн школышто. Йошкар-Ола, 1992. 96 с. | * Иванов И. С.Г. Чавайн школышто. Йошкар-Ола, 1992. 96 с. | ||
* Николаев С. Мыйын Чавайнем // Мутын нелыже да ямлыже. Йошкар-Ола, 1993. С. 100—104. | * Николаев С. Мыйын Чавайнем // Мутын нелыже да ямлыже. Йошкар-Ола, 1993. С. 100—104. | ||
* С.Г. Чавайн : фото, документ дӓ ӓшӹндӓрӹмашвлӓ / Э. Чавайн йӓмдылен. Йошкар-Ола, 1994. 68 с. | * С.Г. Чавайн: фото, документ дӓ ӓшӹндӓрӹмашвлӓ / Э. Чавайн йӓмдылен. Йошкар-Ола, 1994. 68 с. | ||
* С.Г. Чавайн : фото, документ да шарнымаш-вл. Йошкар-Ола, 1994. 68 с. | * С.Г. Чавайн: фото, документ да шарнымаш-вл. Йошкар-Ола, 1994. 68 с. | ||
* Зайниев Г. Шӱм ойжо кодын курымлан // Муро сугынь. Йошкар-Ола, 1995. С. 3—42. | * Зайниев Г. Шӱм ойжо кодын курымлан // Муро сугынь. Йошкар-Ола, 1995. С. 3—42. | ||
* Сануков К. Сергей Чавайн : «Если любовь к своему народу есть преступление, то карайте меня» // Трагедия народа. Йошкар-Ола, 1997. С. 3-20. | * [https://drive.google.com/file/d/17BafFmmmEWPwZYA8SjkqouaOmpr8uCGt/view Сануков К. Сергей Чавайн: «Если любовь к своему народу есть преступление, то карайте меня» // Трагедия народа. Йошкар-Ола, 1997. С. 3-20.] | ||
* С.Г. Чавайн / авт.-сост. В.В. Крылов. Йошкар-Ола, 2001. 12 с. | * С.Г. Чавайн / авт.-сост. В.В. Крылов. Йошкар-Ола, 2001. 12 с. | ||
* Чубаров П. Сергей Чавайн — Сотнур кундемыште. Йошкар-Ола, 2001. 100 с. | * Чубаров П. Сергей Чавайн — Сотнур кундемыште. Йошкар-Ола, 2001. 100 с. | ||
* Сергей Чавайн : буклет/сост. В. В. Крылов. Йошкар-Ола, 2003. | * Сергей Чавайн: буклет/сост. В.В. Крылов. Йошкар-Ола, 2003. | ||
* Зайниев Г. Поэтын кочо пӱрымаш // Илыш муро. Йошкар-Ола, 2006. С. 3—41. | * Зайниев Г. Поэтын кочо пӱрымаш // Илыш муро. Йошкар-Ола, 2006. С. 3—41. | ||
* [https://drive.google.com/file/d/10xXFllqEUItvk-ZNT9xjX8yHH4ojb1Jz/view МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 389. | * [https://drive.google.com/file/d/10xXFllqEUItvk-ZNT9xjX8yHH4ojb1Jz/view МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 389.] | ||
== С.Г. Чавайн в художественной литературе == | == С.Г. Чавайн в художественной литературе == | ||
| Строка 147: | Строка 149: | ||
== Ссылки == | == Ссылки == | ||
* [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPSUR6UUdVb2dCa3M/view Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 640-646.] | * [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPSUR6UUdVb2dCa3M/view Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 640-646.] | ||
* [https://mhr. | * [https://mhr.megawiki.ru/wiki/Чавайн,_Сергей_Григорьевич Сергей Чавайн нерген марий Мегавикиште] | ||
[[Category:Писатели_Марий_Эл]] | [[Category:Писатели_Марий_Эл]] | ||
Текущая версия от 07:02, 21 октября 2026
1888—1937
Сергей Чавайн (Григорьев Сергей Григорьевич) родился 6 октября 1888 г. в д. Малые Корамасы (Изи Корамас) ныне Моркинского района РМЭ в крестьянской семье. Мать его, Татьяна Анисимовна, была одаренной сказительницей, от нее и перенял Сергей дар песнетворца.
Несмотря на бедность, родители решили дать Сергею образование. Успешно окончив сельскую школу, в 1904 г. он поступил в Казанскую учительскую семинарию. Время учебы совпало с первой русской революцией. События тех лет оставили глубокий след в сознании юного семинариста. 2 декабря 1905 г. он написал стихотворение «Ото» («Роща»), которое считается первым оригинальным художественным произведением марийской литературы, а сам С. Чавайн — ее зачинателем.
Вскоре молодой поэт написал еще ряд стихотворений, насыщенных духом социального протеста, а также любви к родному народу. Одновременно увлеченно переводил произведения русской и мировой литературы.
В 1908 г. отдельным изданием вышел сборник его рассказов и стихотворных баллад «Марий калыкын тошто годсо илышыже» («Из прошлого народа мари»).
После окончания Казанской учительской семинарии С. Чавайн вплоть до 1915 г. работал учителем в марийских школах. Много писал, занимался переводами. Об этом свидетельствуют его поэма «Шылше» («Беглец»), стихотворение «Молан мые шочынам» («Зачем я родился»), комедия «Кайыклудо» («Дикая утка»).
В 1915 г. С. Чавайн уехал в Казахстан, где до 1919 г. работал учителем в поселке при железнодорожной станции Аральск. Причиной отъезда была угроза призыва в царскую армию и участия в империалистической войне. Тамже он решил переждать смутные годы революции 1917 г., хотя позже этому событию посвятил ряд пафосных стихов: «Эрык эр» («Свободное утро»), «Пеледме жап» («Время расцвета»), «Революций» и др.
На родину писатель вернулся в октябре 1919 г. Он сыграл немаловажную роль в создании автономии марийского народа. Занимался литературно-издательской деятельностью. Возглавлял облполитпросвет, был инициатором многих культурно-просветительских начинаний. Был сотрудником, а в 1922—1923 гг. ответственным (главным) редактором газеты «Йошкар кече».
С 1923 г. работал заведующим школой в с. Арино Моркинского района. В 1927 г. переехал жить в столицу и вернулся к литературной и журналистской деятельности. Годы работы в Марийском книжном издательстве стали для него годами творческого расцвета. В этот период он написал большинство своих значительных произведений: роман «Элнет», повесть «Дезертиры», пьесы.
Особо нужно отметить роль С. Чавайна в становлении и развитии марийского профессионального театра. Со дня основания театра он, как и М.Шкетан, был самым востребованным драматургом. При жизни по его пьесам были поставлены более десяти спектаклей, в том числе «Автономий», «Пудыранчык Эрмак» («Мятежный Ермак»), «Ямблат кӱвар» («Ямблатов мост»), «Акпатыр», «Марий рота», «Окса тул» («Блеск монет») и др. С. Чавайн перевел на марийский язык пьесы А. Островского «Гроза», Н. Гоголя «Женитьба», написал инсценировку по повести «Дубровский» А. Пушкина. Был преподавателем Марийской студии музыкально-драматического искусства, возглавлял литературную часть Марийского государственного театра.
Значительна роль С. Чавайна в организационном сплочении творческих сил Марийской области. Он один из организаторов и создателей Марийской ассоциации пролетарских писателей (МАПП), с 1934 г. — член правления Марийского областного отделения Союза писателей СССР, член правления писательской организации Горьковского края.
В 1935 г. общественность МАО торжественно отметила 30-летие творческой деятельности С. Чавайна. Его именем тогда же были названы улица в Йошкар-Оле, школы и колхоз в районах области.
Бурная и кипучая деятельность С. Чавайна трагически прервалась в 1937 г. В мае его арестовали по обвинению в принадлежности к ядру подпольной националистической организации, подготовке террористических актов против руководителей страны. Расстрелян 11 ноября 1937 г. Его прах предположительно покоится в Кокшайском лесу (ныне Мендурское кладбище). Реабилитирован в 1956 г.
Народ помнит и чтит основоположника родной литературы. Ему установлены памятники в Йошкар-Оле и на родине. Его имя носят Национальная библиотека, бульвар в столице Марий Эл, Государственная премия РМЭ в области литературы.
В 1934 г. он одним из первых среди марийских литераторов стал членом Союза писателей СССР.
Основные произведения
- Марий калыкын тошто годсо илышыже: ойлымаш, почеламут сб. [Из прошлого народа мари: сб. рассказов, и стихов]. Казань, 1908. 32 с.
- Кумшо марла книга: учеб.-хрестоматий [Третья марийская книга: учеб.-хрестоматия]. Казань, 1910. 280 с.
- Йыланда: рассказ. Казань, 1919.
- Язык гыч язык сулыш: ойлымаш [Грехи искупил грехом: рассказ]. Казань, 1920. 24 с.
- Шем пыл шула, кече лектеш: ончыктымаш [Черное облако расходится, всходит солнце: пьеса]. Казань, 1920. 24 с.
- Автономий: ончыктымаш [Автономия: пьеса]. Казань, 1921. 8 с.
- У саска: почеламут-шамыч [Новые плоды: стихи]. Казань, 1921. 32 с.
- Вувер: йомак [Ведьма: сказка]. Казань, 1921. 16 с.
- Изи икшыве-шамычлан лудшаш тӱҥалтыш лукмаш [Книга для чтения детей младшего возраста] / С.Г. Чавайн, В.Сави. Казань, 1921. 16 с.
- У мланде: ончык лийшаш нерген ойлымаш [Новая земля: рассказ]. Краснококшайск, 1922. 32 с.
- Кайык лудо: кок кыдежан койдарчык [Дикая утка: комедия]. Краснококшайск, 1923. 40 с.
- Аракан кочыжо: кок кыдежан койдарчык [Горечь водки: комедия]. М., 1925. 36 с.
- У мланде: ончыктымаш [Новая земля: пьеса]. М., 1925. 52 с.
- Икшыве-влаклан лудшашлык книга: тӱрлӧ ойлымаш [Рассказы для детей]. Йошкар-Ола, 1926. 24 с.
- Окавий: тошто еҥ ойлымаш гыч [Окавий: повесть из прошлого]. Йошкар-Ола, 1926. 32 с.
- Ямблат кӱвар: тошто марий илышым ойлымо [Ямблатов мост: повесть]. М., 1926. 64 с.
- Шӱдӧ теҥге олно: пьеса // У вий. 1927. № 1. С. 11—24.
- Мӱкш отар: ончыктымаш // У вий. 1928. № 5—6. С. 1—46.
- Октябрь: поэма. Козьмодемьянск, 1928. 48 с.
- Дезертир-влак: повесть // У вий. 1929. № 7. С. 29—38; № 10. С. 31—36; № 11. С. 15—18; № 13. С. 14—18.
- Шурно погымо кампаний: ик кыдежан мыскара [Кампания хлебозаготовок: комедия]. Йошкар-Ола, 1930. 12 с.
- Кӧн верч? Кугуяр: революц. драма [За кого?: революц. драма]. Йошкар-Ола, 1930. 60 с.
- Илыше вӱд: драма [Живая вода: драма]. Йошкар-Ола, 1930. 80 с.
- Тӱҥалтыш литератур книга [Руководство для начинающих писателей]. Йошкар-Ола, 1931. 52 с.
- Семон ден Джон: очерк // У вий. 1931. № 9. С. 4—20.
- Чодыра лӱшка // У вий. 1931. № 6. С. 16—33; № 7—8. С. 4—15.
- Чодыра завод: пьеса // У вий. 1932. № 8—9. С. 11—21.
- Штурм: очерк // У вий. 1932. № 3—4. С. 6—16.
- Элнетыште: очерк // У вий. 1932. № 5—6. С. 26—30.
- Мӱкш отар: драма [Пасека: драма]. Йошкар-Ола, 1933. 88 с.
- Марий рота: пьеса // У вий. 1934. № 2—3. С. 30—64.
- Акпатыр: тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр: историческая драма]. Йошкар-Ола, 1935. 72 с.
- Ойпого: ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. М., 1935. 192 с.
- Ойпого: ойырен лукмо сылне мут-влак [Избранное]. Йошкар-Ола, 1957. 336 с.
- Акпатыр: ныл кыдежан драма // У вий. 1935. № 4. С. 40—47.
- Илыше вӱд: драма // У вий. 1935. № 11—12. С. 22—52.
- Оксатул: койдарчык // У вий. 1936. № 1. С. 9—21.
- Элнет: роман. М., 1936. 176 с.
- Чодыраште [В лесу] / С. Чавайн, В. Сапаев, В. Орлов. Йошкар-Ола, 1957. 12 с.
- Элнет: роман. Йошкар-Ола, 1958. 132 с.
- Йоча-влаклан: ойлымаш ден почеламут-вл. [Детям: стихи и рассказы]. Йошкар-Ола, 1958. 36 с.
- Сылнымутан произведений-влак: вич том дене лектеш [Собр. сочинений в 5-ти т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий. 1967. 272 с.; 2-шо т.: Проза, публицистика. 1967. 296 с.; 3-шо т.: Элнет: роман. 1967. 332 с.; 4-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 264 с.; 5-ше т.: Пьеса-влак. 1968. 344 с.
- Акпатыр: тошто марий илыш гыч драма [Акпатыр: историческая драма]. Йошкар-Ола, 1977. 208 с.
- Возымыжо кум том дене лукталтеш [Собр. сочинений в 3-х т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: Поэзий, проза. 1980. 320 с.; 2-шо т.: Публицистика, очерк, пьеса-влак. 1980. 376 с.; 3-шо т.: Пьеса-влак; Элнет: роман. 1981. 428 с.
- Акпатыр: драма // Кугу толкын: Марий драматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 13—54.
- Кеҥеж эр: почеламуг-вл. [Летнее утро: стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 16 с.
- Памаш: ойлымаш-вл. [Родник: рассказы). Йошкар-Ола, 1990. 48 с.
- Ото: почеламут [Роща: стихи]. Йошкар-Ола, 1988. 72 с.; 1998. 76 с.
- Чумырен лукмо ойпого: 3 том дене лектеш [Собр. сочинений в 3-х т.]. Йошкар-Ола. 1-ше т.: почеламут, поэме, повесть, ойлымаш, легенде, мыскара. 2008. 336 с.
В переводе на другие языки
- Тетявлӓлан: шайыштмашвлӓ дӓ лыдышвлӓ [Детям: стихи и рассказы] / Г. Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1959. 36 с.
- Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. Йошкар-Ола, 1959. 104 с.
- То же / пер. на рус. В. Муравьёва. Йошкар-Ола, 1966. 260 с.
- Я песни новые пою: стихотворений и поэмы. Йошкар-Ола, 1968. 88 с.
- Элнет: роман / пер. на рус. В. Муравьёва. М., 1972. 272 с.; М., 1975. 272 с.; Йошкар-Ола, 1981. 256 с.; Йошкар-Ола, 1988. 256 с.
- Кӓнгӹж ирок: почеламут-вл. [Летнее утро: стихи] / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1988. 16 с.
- Летнее утро: стихи / пер. на рус. А. Спиридонова. Йошкар-Ола, 1988. 16 с.
- Ото: почеламут [Роша: стихи] / пер. на 45 яз. Йошкар-Ола, 1988. 72 с.
- Элнет: роман / пер. на рус. А.А. Кременского. М., 1989. 240 с.
- Элнет: роман / Г. Матюковский сӓрен. Йошкар-Ола, 1990. 256 с.
Театральные постановки
- Автономий [Автономия]. (Мар. театр) 1921.
- Кайыклудо [Дикая утка: комедия]. (Мар. театр) 1922.
- Пудыранчык Эрмак [Мятежный Ермак]. (Мар. театр) 1922.
- Ямблат кӱвар [Ямблатов мост: драма]. (Мар. театр) 1923, 1927.
- Мӱкш отар [Пасека: музыкальная драма]. (Мар. театр) 1928, 1933, 1956, 1967, 1972, 1988, 2007.
- Кугуяр: драма. (Мар. театр) 1929.
- Илыше вӱд [Живая вода: драма]. (Мар. театр) 1929, 1968.
- Чодыра завод [Лесной завод: драма]. (Мар. театр) 1932.
- Марий рото [Марийская рота: драма]. (Мар. театр) 1934, 1957.
- Акпатыр: историческая драма. (Мар. театр) 1935, 1956, 1987.
- Оксатул [Клад: водевиль]. (Мар. театр) 1936.
- Элнет: музыкальная драма. (Мар. театр) 1965.
Литература о жизни и творчестве
- Казанцев Ф. С. Чавайнын творчество корныжо: пӱтынь творчествым лончылымо опыт. Йошкар-Ола, 1936. 72 с.
- Асылбаев А. С.Г. Чавайн: илышыж ден творчествыже. Йошкар-Ола, 1959. 240 с.
- Асылбаев А. Сергей Чавайн: очерк жизни и творчества. Йошкар-Ола, 1963. 144 с.
- Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн: жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1968. 32 с.
- Патрушев А. С. Чавайн в Казани: очерк. Йошкар-Ола, 1973. 48 с.
- Казаков М. Марий мурпашаште ачаже // Шонымо ой. Йошкар-Ола, 1973. С. 107—112.
- Краткая лит. энциклопедия. Т. 8. М., 1975. С. 420—421.
- Писатели Марийской АССР: биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1976. С. 282-289.
- Калык шӱмыштӧ: Сергей Григорьевич Чавайн нерген шарнымаш страница-вл. Йошкар-Ола, 1978. 136 с.
- БСЭ. Т. 28. М., 1978. С. 614.
- Сергей Григорьевич Чавайн: фотоальбом / Г.С. Чавайн ямдылен. Йошкар-Ола, 1979. 96 с.
- Сергей Чавайн / сост. 3.М. Коновалова. Йошкар-Ола, 1982. 12 с.
- Казаков М. С.Г. Чавайн нерген: кӱчык шарнымаш // Поэтын поянлыкше. Йошкар-Ола, 1984. С. 100—104.
- Коряков К. Калыкын чын эргыже / Нигунамат огыт мондалт. Йошкар-Ола, 1986. С. 3—68.
- Васин К. Сергей Григорьевич Чавайн: жизнь и творчество. Йошкар-Ола, 1987. 48 с.
- Сергей Чавайн // Кугу толкын. Йошкар-Ола, 1987. С. 11—12.
- Лит. энциклопедический словарь. М., 1987. С. 743.
- Иванов И. С. Чавайнын йоча ойпогыжо. Йошкар-Ола, 1988. 12 с.
- Певец народа: воспоминания и документальные очерки о С.Г. Чавайне / сост. К. Васин. Йошкар-Ола, 1988. 200 с.
- Писатели Марийской АССР: биобиблиогр. справочник. Йошкар-Ола, 1988. С. 284-296.
- По памятным местам С.Г. Чавайна: фотоальбом / сост. М. Матукова. Йошкар-Ола, 1988. 48 с.
- С.Г. Чавайн // История марийской литературы. Йошкар-Ола, 1989. С. 157—173.
- Живое наследие. Йошкар-Ола, 1992. 144 с.
- Иванов И. С.Г. Чавайн школышто. Йошкар-Ола, 1992. 96 с.
- Николаев С. Мыйын Чавайнем // Мутын нелыже да ямлыже. Йошкар-Ола, 1993. С. 100—104.
- С.Г. Чавайн: фото, документ дӓ ӓшӹндӓрӹмашвлӓ / Э. Чавайн йӓмдылен. Йошкар-Ола, 1994. 68 с.
- С.Г. Чавайн: фото, документ да шарнымаш-вл. Йошкар-Ола, 1994. 68 с.
- Зайниев Г. Шӱм ойжо кодын курымлан // Муро сугынь. Йошкар-Ола, 1995. С. 3—42.
- Сануков К. Сергей Чавайн: «Если любовь к своему народу есть преступление, то карайте меня» // Трагедия народа. Йошкар-Ола, 1997. С. 3-20.
- С.Г. Чавайн / авт.-сост. В.В. Крылов. Йошкар-Ола, 2001. 12 с.
- Чубаров П. Сергей Чавайн — Сотнур кундемыште. Йошкар-Ола, 2001. 100 с.
- Сергей Чавайн: буклет/сост. В.В. Крылов. Йошкар-Ола, 2003.
- Зайниев Г. Поэтын кочо пӱрымаш // Илыш муро. Йошкар-Ола, 2006. С. 3—41.
- МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 389.
С.Г. Чавайн в художественной литературе
- Васин К. Зеленая роща : повесть // Зеленая роща. Йошкар-Ола, 1972. С. 61—125.
- Артамонов Ю. Чавайнын куэже : повесть // Чавайнын куэже. Йошкар-Ола, 1995. С. 5—85.